Maand: mei 2016

Silence out loud, Kranenburgh – tentoonstelling Joost Zwagerman

Geplaatst op Geupdate op

 

Heb je wel eens irritatie over de geluidsoverlast van je buren? Heb je wel eens overwogen je buren aansprakelijk te stellen voor de stilte die zij doorbreken? Kunstenaar Sarah van Sonsbeeck vroeg haar buren om tachtig procent van de huur te betalen omdat zij voor dat gedeelte haar woning vulden met geluidsoverlast. Zij onderzoekt de waarde van stilte en drukt dat uit in munten of goud zoals in haar werk Silence Is Golden But This Is No Silence. In de tentoonstelling laat zij een Faraday Bag en een Anti-Drone Tent zien waarin mobiele telefoons onbereikbaar worden. Zo herovert zij de stilte.
Stilte is onbetaalbaar en kun je niet kopen. Je kunt het wel opzoeken in de natuur, in de muziek of in de kunst. Joost Zwagerman heeft een intrigerende collectie samengesteld van beeldend werk waarbij de broosheid van stilte tastbaar wordt.
In museum Kranenburgh krijgen de werken alle ruimte. De indeling in verschillende zalen en thema’s maakt het beleven van de stilte tot een gelaagde ervaring.
De stilte van het landschap spreekt misschien het meest tot de verbeelding. Uitgestrekte landschappen waar niets gebeurt horen hier thuis zoals het werk van Koen Vermeule en Tornado van Raoul de Keyser maar ook een boom Red Tree met een heftige rode bladerenkroon van Sandra Derks. Het schilderij zuigt je naar binnen en je verdwaalt tussen de duizenden oranje-rode blaadjes in de stilte.
De portrettengalerij hult degene in stilte door een zak over het hoofd, een sluier of een pet voor het hoofd. Het lijkt of ze niet gekend willen worden en ze omhullen zich met stilte en afzondering. Het paars van de sluier in La sacrifeé valt extra op als het gezicht in nevelen gehuld is. Het fotoportret van Bart met gesloten ogen krijgt iets heel verstilds en roept de vraag op of degene slaapt of net is overleden. Waar ligt de grens tussen stilte en dood.

Wat opvalt in deze tentoonstelling is het terughoudend gebruik van kleur. Veel schilderijen of beelden zijn wit, grijs of zwart of een combinatie daarvan. De zwarte schilderijen en zelfportretten van Maaike Schoorel zijn daar een voorbeeld van. Op haar crèmekleurige doeken gebeurt hoegenaamd niets terwijl er zich toch hele taferelen afspelen. De roden worden dan extra opvallend zoals de bladerenkroon van Sandra Derks of de rode koffiepotten van Klaas Gubbels. Een verstild stilleven. Het plezier van de verf is er ook. Dat zag ik het duidelijkst in het werk van schilder Tjebbe Beekman getiteld Der Psychoanalalytiker. De divan en het rode Perzische kleed zijn in uitbundige roden geschilderd met pasteuze verf en klodders hier en daar. Je wilt niets anders dan neerploffen op deze uitnodigende, zachte bank en je overgeven aan het niets. De emailleverf geeft de strakke boekenplanken weer met het Freudiaanse werk binnen handbereik. Hier kan de patiënt tot rust komen, zijn verleden overdenken en zakken in de stilte.

Er is ook de heftige stilte van oorlog en geweld. Kunstenaar Ronald Ophuis is een meester in het weergeven van de gruwelijke stilte. De stille minuten na een terreuraanslag of de bom die ontploft. Zijn werk Schedel toont het oorlogsveld na het geweld. Troosteloos en leeg. Maar ook de stilte na een Miskraam. Een van de meest indringende schilderijen op de tentoonstelling. Het bloed van de vroeggeboorte is nog zichtbaar tussen de benen van de afgebeelde vrouw en druipt op de tegels. Deze moeder ziet haar blijde verwachting in rook opgaan, blijft achter met lege handen en zal geen kirrende babygeluidjes horen. Het blijft voor haar oorverdovend stil. De foto’s van deze tentoonstelling kun je hier bekijken.

Twee jaar is Joost Zwagerman bezig geweest met de voorbereiding van deze tentoonstelling. Er hangen werken van Marlene Dumas, Jan Dibbets, Jan Schoonhoven, Robert Zandvliet, Erwin Olaf, Atelier van Lieshout, Ina van Zyl, Rineke Dijkstra en vele andere internationaal bekende kunstenaars. Er is herkenning en ook verassing bij het nog onbekende werk en de combinaties van werken. Zwagerman is hierin een geweldige gids. Zijn kennis van de beeldende kunst is groots en meeslepend. Bij binnenkomst vallen we gelijk in zes grote schermen met opnames van De Wereld Draait Door. We zien Joost Zwagerman druk gesticulerend in beeld. Zonder dat je de gesprekken kunt volgen, zie je hoe Yvon Jaspers, Ali B en Matthijs van Nieuwkerk aan zijn lippen hangen. Zo ook het publiek. Wat een talent, een charisma en een stem die nooit meer spreken zal.
Deze tentoonstelling krijgt een extra lading omdat Zwagerman de opening nooit heeft meegemaakt vanwege zijn zelfgekozen dood. Ook die stilte is luid aanwezig. Zijn goede vriendin Jessica Durlacher schrijft hierover in de Groene Amsterdammer: “Als iemand die je kent het ongelooflijke doet dat zelfdoding is, laat hij zich plompverloren kennen in zijn meest intieme eenzaamheid. Het is een afwerping van maskers. Als zelfdoder laat je je kennen door nooit meer gekend te kunnen worden, je slaat de deur voor ieders neus dicht.”
De tentoonstelling Silence out loud is nog te zien t/m 12 juni in Museum Kranenburgh, Bergen.

The Prophecy of Bees – Kunstfort Vijfhuizen

Geplaatst op Geupdate op

Als liefhebber van het werk van Maartje Korstanje ben ik naar Fort Vijfhuizen geweest om haar inspirerende organische werk te zien. Samen met andere beeldend kunstenaars reflecteert zij op de relatie tussen mens en dier. Het uitsterven van de bijenpopulatie wordt als metafoor gebruikt voor de kwetsbaarheid van de natuur. Rudolf Steiner voorspelde al in 1923 dat de bijen het moeilijk gaan krijgen als de kunstmatige bijenteelt voortgezet wordt. Bijen staan wellicht ook bloot aan onze elektromagnetische velden (leve de mobiele telefoon!) waardoor hun fijne voelsprieten niet meer goed kunnen focussen en waardoor hun onderlinge communicatie wordt verstoord. Zo zou het kunnen dat ze de juiste bloemen met honing missen en de bestuiving van landbouwgewassen gevaar loopt. Het Kunstfort is een magische plek voor deze thematiek. In de koude, donkere binnengewelven komt de kunst tot leven en er zouden maar zo duizenden bijen kunnen krioelen. Gelukkig krioelen ze alleen op videoschermen. Korstanje opent de tentoonstelling met een aantal grote sculpturen. Vroeger werkte zij alleen met papier en karton maar de laatste jaren experimenteert ze met andere materialen zoals verf, epoxy en kunstleer. Het glimmende leer suggereert iets van kevers en schilden en contrasteert met de ruige, doorleefde huid van de beelden. Haar werk met de huidachtige structuren en organische vormen blijft mooi om te zien. Er zijn verschillende videowerken en filmpjes van bijen. Zo laat Sara Bjarland de doodsstrijd van een bij zien. Waar eerst het lijf van de bij nog draait en kronkelt en de voelsprieten druk op en neergaan, verstilt het beeld meer en meer totdat alleen nog de trilhaartjes bewegen. Uiteindelijk komt alles tot rust. Als uitsmijter is het oude videowerk van Joseph Beuys te zien waarin hij met een dode haas de galerie doorloopt. Zijn gezicht is ingesmeerd met honing en bladgoud. De thematiek is voor mij niet helemaal uit de verf gekomen. Ik moet eerlijk zeggen dat ik in een koud fort ook weinig geduld kan opbrengen voor allerlei videofilmpjes. Toch is de plek een beleving en de moeite waard. Buitenom het fort is een pad aangelegd met oude grafstenen en bijkomen kan in Restaurant ’t Fort waar ze heerlijke hapjes serveren aan het water. Zie hier de foto’s van de tentoonstelling.

The Prophecy of Bees is nog te zien t/m 19 juni in Fort Vijfhuizen.

Haar!- Centraal Museum Utrecht

Geplaatst op Geupdate op

Ze hadden er zo tussen kunnen hangen in de tentoonstelling Haar!, deze schilderijen met menselijk haar uit 2004, 2008 en 2014. Huid is een thema in mijn werk en het menselijk haar schuurt daar tegenaan. Cellen, weefsels, huidlagen, gezwellen, wonden en littekens  zijn allemaal terug te vinden in mijn organische werk van de afgelopen jaren. Menselijk haar heb ik meerdere malen verwerkt in de olieverf. De donkere pijpenkrullen van manlief zijn favoriet. My man’s hair is de titel van een van de werken. De blonde lokken van mijn zoon van 17 kreeg ik een zakje cadeau toen zijn broer zijn kop had kaalgeschoren. De lokken zijn verwerkt in een soort pauwenogen in het grijsoranje werk getiteld Becoming an adult. Erg schrikken deed ik dan ook niet van deze harige tentoonstelling in hartje Utrecht. Sommigen vinden haar vies, voor mij zit het dicht op de huid. Letterlijk.

Het accent in de tentoonstelling Haar! ligt op mode en toegepaste kunst zoals de harige pumps van Zhu Tian. Ook de geschiedenis krijgt aandacht toen haar nog veel gebruikt werd als aandenken en sieraad. Zoals we nu een foto maken, maakten ze vroeger een kunstig haarstuk ter herinnering. Borduurwerk van haren is te zien op kussenslopen en in de nerven van blaadjes. Heel fijn knoopwerk. Anouk van Klaveren stelt de massaconsumptie in de mode aan de kaak in Project 000 004. Ze heeft van honderden mensen haren verzameld en dit opgeslagen in zakjes met nummers en kleurenkaarten van stofjes gemaakt die haar als grondstof hebben. Van de stof maakt ze vrolijke vlinderdasjes. Haar is ook te zien in meubels, ingelegd in epoxy. Het muzikale videowerk Hair Music The experiment van twee kunstenaars uit Litouwen is prachtig om te zien. De ene man heeft haar tot aan zijn billen en stelt dit beschikbaar als snaren voor de viool van de andere man. De snaren worden opgespannen, bespeeld en uiteindelijk afgeknipt en het hoofd geschoren. Ze eindigen als twee kale mannen. Een ander intrigerend videowerk is Shaving van Bart Hess waarbij een mooie man geschoren wordt met een immens groot scheermes van twee meter lang, camarabreed. Het spel met het scheerschuim wordt een rituele dans.

Indrukwekkend zijn de installaties achterin de zaal. In een video zien we het ontstaan van harige, vilten lappen. Deze worden vermaakt tot warme jassen en jacks met in het etiket: 100% human. Deze kunstenaar verzamelt haren en merkt dat Afro-amerikanen het meeste moeite hebben met het afstaan van haar. Voor hen hoort hun haar echt bij hun identiteit, hun ziel. Zij zien het niet als afval. Het is natuurlijk levend DNA-materiaal. Een gegeven waar kunstenaar Ted Noten op verder heeft geborduurd in zijn koffer van ingegoten kunsthars met een aantal haren. DNA Suitcase heeft hij aangeboden voor een ruimtereis. Het idee was dat een groep klonen van deze mensen op een andere planeet weer bijeen zouden komen maar NASA is  niet op zijn aanbod ingegaan. De installatie Warmth van de Servische kunstenaar Todorovic vult de laatste zaal. Pallets met harige dekens zijn op elkaar gestapeld. Deze installatie maakte hij voor de Biënnale van 2009 voor het Servisch paviljoen. Todorovic verzamelde drie ton haar in kapperszaken en militaire barakken. Het resultaat is 1200 m2 vilten, gerecyclede dekens van menselijk haar. Hier ligt tevens het DNA van een groot deel van de Servische bevolking als een sociale kaart van de natie. De dekens zijn enerzijds functionele objecten en anderzijds symbolisch. Haar wordt nu als afval weggeveegd in kapperszaken. De installatie Warmth maakt duidelijk dat haar ook als grondstof gebruikt kan worden. We sluiten af met het doneren van een lok haar in een grote glazen pot die al meer dan half vol is. Deze haren worden gebruikt in een Gesamtkunstwerk dat aan het einde van de tentoonstelling onthuld wordt. Beelden van de kunstwerken kun je zien op dit fotoblog. De tentoonstelling Haar is zeer de moeite waard en nog te zien t/m 29 mei in het Centraal Museum Utrecht.